Księga Rodzaju: najbardziej dyskutowane zdanie w historii ludzkości

Bereszit bara Elohim et ha-szamaim we-et ha-arec.

Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię.

Dziesięć słów w hebrajskim. Jedno zdanie. I od ponad 2500 lat ludzie nie mogą się zgodzić, co ono znaczy.

Problem zaczyna się od pierwszego słowa

Bereszit - 'na początku'. Ale czy to znaczy 'na samym początku, kiedy nic nie istniało'? Czy 'na początku procesu, kiedy materia już była'? Hebrajska gramatyka dopuszcza obie interpretacje. Średniowieczny rabin Raszi uważał, że chodzi o początek porządkowania chaosu, nie tworzenia z niczego. Teologowie chrześcijańscy wybrali creatio ex nihilo - stworzenie z niczego.

Ta różnica w interpretacji jednego słowa podzieliła teologię na dwa tysiące lat.

Księga, która zbudowała trzy religie

Księga Rodzaju to pierwsza z pięciu ksiąg Tory - fundamentu judaizmu. Chrześcijanie przyjęli ją jako Stary Testament. Islam uznaje te same opowieści - Adam, Noe, Abraham - w nieco zmienionej wersji w Koranie.

Ponad cztery miliardy ludzi na planecie uważa ten tekst za święty. Żaden inny dokument w historii nie ma tylu czytelników, którzy wierzą, że jest prawdziwy.

Napisany po hebrajsku, prawdopodobnie między X a V wiekiem p.n.e. Kto go napisał? Tradycja mówi: Mojżesz. Współcześni badacze mówią: co najmniej czterech różnych autorów, na przestrzeni setek lat, których teksty ktoś później sklecił w jedną opowieść.

Opowieści, które znasz, ale nie rozumiesz

Wszyscy znają Adama i Ewę, jabłko, węża. Ale w tekście nie ma jabłka - jest 'owoc z drzewa poznania dobra i zła'. Jabłko to łaciński błąd tłumaczeniowy (malum znaczy zarówno 'jabłko' jak i 'zło').

Wszyscy znają Arkę Noego. Ale niewiele osób wie, że opowieść o potopie jest niemal identyczna z eposem o Gilgameszu - babilońskim tekstem starszym od Księgi Rodzaju o co najmniej tysiąc lat.

I Bóg stworzył człowieka na swój obraz, na obraz Boży go stworzył; mężczyzną i kobietą stworzył ich.

Jedno zdanie. A w nim zagadka: jeśli Bóg nie ma ciała, co znaczy 'na swój obraz'? Nad tym pytaniem pracują teologowie od epoki brązu do dziś.

Dlaczego naukowcy wciąż do niej wracają

W 1927 roku belgijski ksiądz i fizyk Georges Lemaître zaproponował teorię Wielkiego Wybuchu. Wielu fizyków ją odrzuciło - nie dlatego, że była niespójna, ale dlatego, że brzmiała zbyt biblijnie. 'Początku' nie chcieli.

Einstein powiedział Lemaître'owi: 'Twoje obliczenia są poprawne, ale twoja fizyka jest obrzydliwa.' Ironicznie, Einstein się mylił. Kosmologia Lemaître'a okazała się prawdą.

Księga Rodzaju nie jest podręcznikiem kosmologii. Ale pytanie, które stawia - 'dlaczego jest cokolwiek zamiast niczego?' - to pytanie, na które fizyka kwantowa wciąż nie odpowiedziała. Dziesięć hebrajskich słów sprzed 2500 lat, które nadal wyprzedzają naukę o jedno pytanie.